Kada danas uđemo u staru Nikolajevsku crkvu pod Gardošem, gledamo umetnost nastalu pre gotovo dva veka. Među slikama koje su preživele generacije Zemunaca nalaze se i radovi čoveka koji nije dolazio iz Beča, Pešte ili nekog velikog evropskog umetničkog centra.
Bio je Zemunac.
Zvao se Živko Petrović, a tokom 19. veka postao je jedan od najznačajnijih slikara koje je ovaj grad dao.
Iz Zemuna do Beča – i ponovo kući
Živko Petrović rođen je u Zemunu 1806. godine, u vreme kada je grad još bio deo Habzburške monarhije i važna pogranična varoš prema Osmanskom carstvu.
Prve slikarske korake napravio je u svom gradu, a zatim se usavršavao kod tadašnjih slikara i otišao na školovanje u Beč, gde je nekoliko godina proveo na Akademiji likovnih umetnosti.
Za mladog čoveka iz Zemuna to je značilo ulazak u sasvim drugačiji svet. Beč je bio jedan od glavnih kulturnih centara monarhije, mesto velikih galerija, akademija i umetničkih radionica.
Ali Petrović se nije tamo trajno nastanio.
Vratio se u Zemun.
I iz njega je tokom narednih decenija odlazio tamo gde su njegove slike bile potrebne.
Slikar crkava širom Srema i Banata
Najveći deo Petrovićevog opusa vezan je za crkveno slikarstvo.
Radio je ikonostase, zidne slike i pojedinačne ikone za pravoslavne crkve u Sremu i Banatu. Njegova dela nastajala su u Starim Banovcima, Perlezu, Banatskom Novom Selu, Jakovu, Novim Karlovcima i drugim mestima.
Ali najvažniji trag za našu priču ostao je u Zemunu.
U Nikolajevskoj crkvi, najstarijoj pravoslavnoj crkvi starog Zemuna, Petrović je 1847. i 1848. godine radio zidne slike i druge slikarske radove.
Desetak godina kasnije radio je i za Svetotrojičinu crkvu u Gornjoj varoši, gde je izradio ikonostas.
Tako su njegova dela postala deo prostora kroz koji Zemunci prolaze već više od vek i po.
Nije slikao samo svetitelje
Živko Petrović nije bio samo crkveni slikar.
Radio je i portrete, a upravo se u tom delu njegovog stvaralaštva posebno vidi uticaj evropskog bidermajera, stila koji je tokom prve polovine 19. veka bio veoma popularan među građanskim slojevima srednje Evrope.
Na takvim slikama nisu više bili samo svetitelji, vladari i istorijske ličnosti.
Na platna su dolazili trgovci, sveštenici, građani i njihove porodice.
To je bio isti onaj građanski svet koji se tih decenija razvijao i u Zemunu – grad trgovaca, zanatlija, činovnika i obrazovanih porodica koje su sve više želele da svoju kuću, položaj i izgled ostave sačuvane na portretu.
Petrović je slikao upravo taj svet.
Zbog toga njegove slike nisu samo umetnost.
One su i lica jednog nestalog Zemuna.
Zemun kao njegova stalna adresa
Za razliku od mnogih umetnika njegovog vremena koji su nakon školovanja ostajali u velikim kulturnim centrima, Živko Petrović je stalno živeo u Zemunu.
Odavde je odlazio na naručene poslove, a zatim se vraćao.
U njegovom ateljeu učili su i mlađi slikari, pa se njegov uticaj nije završavao samo na delima koja je lično naslikao. Među onima koji su učili kod njega bio je i Dimitrije Posniković, kasnije poznati slikar ikona, zidnih kompozicija i portreta.
Petrović je tako postao deo šireg umetničkog života Zemuna sredinom 19. veka – grada koji možda nije imao veliku umetničku akademiju, ali je imao svoje slikare, radionice, naručioce i crkve koje su tražile nove umetničke radove.
Umro je u Zemunu 1868. godine.
Slikar kojeg svakodnevno gledamo, a retko pominjemo
Možda je upravo to najzanimljivije u priči o Živku Petroviću.
Njegovo ime danas nije među prvim imenima kojih ćemo se setiti kada govorimo o znamenitim Zemuncima.
Ali njegova dela još postoje.
Uđemo u crkvu, pogledamo zid ili ikonostas i gledamo nešto što je zemunski slikar napravio dok je grad izgledao potpuno drugačije.
Dok nije bilo automobila.
Dok su ulicama prolazile kočije.
Dok su Beograd i Zemun još pripadali različitim državama.
Živko Petrović je taj svet gledao svojim očima.
A deo njega ostavio nam je u bojama.
Zato njegovo mesto u istoriji Zemuna nije samo u biografijama umetnika – ono je još uvek na zidovima grada u kojem je živeo.