Na Dunavu su odrastale generacije zemunskih kajakaša i kanuista koje su gradu donosile državne titule, međunarodna priznanja i olimpijske medalje. Od prvih čamaca napravljenih u fabričkom krugu do uspeha Mirka Nišovića, istorija ovih sportova povezana je sa radom zemunskih klubova i životom na reci.
Klubovi „Zmaj“ i „Ivo Lola Ribar“, a kasnije njihov zajednički naslednik „Zemun“, bili su među najuspešnijim sredinama jugoslovenskog kajakaškog sporta. Njihovu snagu činili su brojni članovi, dugogodišnji treneri i sportski radnici koji su ostajali uz klub i nakon završetka takmičarske karijere.
Prvi kajaci iz fabričkog kruga
Počeci posleratnog kajakaštva u Zemunu vezuju se za omladince zaposlene u tekstilnoj fabrici „Ivan Milutinović“. Oni su 1945. godine u fabričkom krugu napravili tri kajaka prema nacrtima nemačke firme „Kleper“ i sa njima učestvovali na Prvomajskoj paradi u Beogradu.
Među ljudima koji su se isticali u tim prvim aktivnostima bili su Marko Restović, Vladimir Koprić, Ivan Jelenć i Živorad Šilja Babić.
Iste godine osnovana je kajakaška sekcija pri fabrici „Zmaj“, u okviru Narodne tehnike. Sekcija je 1947. registrovana kao klub, koji je kasnije pristupio fabričkom sportskom društvu.
Tokom 1946. godine osnovani su klubovi pri fabrikama „Ivan Milutinović“ i „Ikarus“. Njihovim spajanjem, na inicijativu Narodne tehnike, u junu 1950. nastao je kajakaški klub „Ivo Lola Ribar“.
Tako su oblikovana dva kolektiva koja će narednih decenija nositi razvoj zemunskog kajakaštva.
Klupski domovi na Dunavu
Za rad klubova bilo je presudno da dobiju prostor uz reku, gde su mogli da čuvaju čamce, održavaju opremu i okupljaju članove.
„Ivo Lola Ribar“ je u početku koristio prostorije u jednoj zgradi na keju. Od Uprave sportskih objekata dobio je 1960. godine novi klupski dom između „Šarana“ i veslačkog kluba, na adresi Kej oslobođenja 73.
„Zmaj“ je 1967. dobio na korišćenje objekte na Širokoj stazi, koji su ubrzo renovirani i dograđeni.
Uređenje domova doprinelo je povećanju članstva i razvoju društvenog života. Klubovi su postali mesta u kojima se provodio veliki deo slobodnog vremena. Uz treninge i regate, članove su povezivali druženje, briga o čamcima i zajednički poslovi oko klupskih prostorija.
Takvo okruženje privlačilo je mlade, a iz velikog broja početnika izdvajali su se budući vrhunski takmičari.
Dva gradska rivala u vrhu jugoslovenskog sporta
Oba zemunska kluba rano su se svrstala među uspešnije u Srbiji i Jugoslaviji. „Ivo Lola Ribar“ ostvarivao je veći broj vrhunskih rezultata, dok je i „Zmaj“ imao snažne generacije i zapažene pojedince.
Na državnim prvenstvima od 1948. do 1951. godine nastupale su republičke reprezentacije. U ekipi Srbije redovno su bili članovi zemunskih klubova, među kojima su titule osvajali Eduard Gardelčić, Anton Škalabrin, Zvonko Cvitan i Andrija Brdarić.
Zvonko Cvitan je 1950. godine nastupio na Svetskom prvenstvu u Kopenhagenu, kao prvi državni reprezentativac iz zemunskog kajakaštva.
Od 1952. za državne titule takmičile su se klupske ekipe. Zemunski klubovi nastavili su da postižu odlične rezultate, a posebno se izdvaja prvenstvo 1962. godine: „Ivo Lola Ribar“ osvojio je prvo mesto u seniorskoj ekipnoj konkurenciji, dok je „Zmaj“ bio drugi.
Dva kluba iz istog grada tako su zauzela prva dva mesta u državi.
Spajanje Zmaja i Ivo Lola Ribara
Želja da se objedini takmičarski kvalitet i olakša finansiranje dovela je 1974. godine do spajanja dva zemunska kluba.
Zajednički kolektiv poneo je ime „Ivo Lola Ribar – Zmaj“, čime su u nazivu sačuvane tradicije oba prethodnika. Kada je fabrika „Zmaj“ prestala da podržava kajakaše, drugi deo imena izostavljen je 1981. godine.
Nekadašnji dom „Zmaja“ na Širokoj stazi posle spajanja koristili su njegovi veterani, okupljeni u rekreativnoj sekciji.
Klub je 1992. promenio ime u Kajakaški klub „Zemun“. Jedno vreme nastupao je i sa dodatkom imena sponzora „Vunizol“.
Pred kraj XX veka grupa veterana obnovila je „Zmaj“, zadržavši, uz saglasnost kluba „Zemun“, dom na Širokoj stazi.
Generacije državnih prvaka
Prema pregledu Branka Najholda, klub koji je najveći deo svoje istorije nosio ime „Ivo Lola Ribar“ osvojio je 25 seniorskih ekipnih državnih prvenstava između 1953. i 1995. godine.
Uz seniorske uspehe osvajane su titule u mlađim kategorijama, kao i prvenstva Beograda i Srbije. Takmičari zemunskih klubova osvojili su veliki broj pojedinačnih titula u različitim disciplinama i uzrastima.
Među istaknutim članovima „Ivo Lola Ribara“ bili su Zvonko Cvitan, Eduard Gardelčić, Andrija Brdarić, Anton Škalabrin, Ferenc Hampomer, Zlatomir Šuvački, Zoran Petrović i mnogi drugi.
Boje „Zmaja“ branili su, između ostalih, Rama Kolenović, Vukota Mastilović, Velimir Aleksić, Aleksandar Kerčov, Petar Granžan i Zlatko Pavličević.
Važan doprinos dale su i kajakašice. Najhold među njima izdvaja Dušanku Uzelac-Štukelju, Dostanu Baroš, Ljubicu Ranković, Dragicu Ignjatijević, Natašu Danić, Oliveru Zlatanović, Slavicu i Milku Nadrljanski, kao i brojne takmičarke kasnijih generacija.
Mnogi sportisti nastupali su tokom karijere za oba zemunska kluba. Njihovo rivalstvo pratili su zajednički treninzi, reprezentativni nastupi i pripadnost istoj sportskoj sredini.
Međunarodni uspesi i rad trenera
Zemunski kajakaši osvajali su medalje i ostvarivali zapažene plasmane na međunarodnim prvenstvima i regatama.
Među rezultatima ranijih generacija izdvajaju se uspesi Velimira Aleksića, Ferenca Hampomera i Zlatomira Šuvačkog na omladinskim i juniorskim evropskim takmičenjima. Aleksandar Kerčov i Ferenc Hampomer zauzeli su četvrto mesto u kajaku dvosedu na 1.000 metara na Svetskom prvenstvu u Berlinu 1966. godine.
Ferenc Hampomer došao je u Zemun iz Zrenjanina i postao jedan od vodećih takmičara „Ivo Lola Ribara“. Godine 1971. postao je prvi profesionalni trener u istoriji kluba.
Njegov dugogodišnji rad bio je važan za razvoj novih generacija, među kojima je stasao i Mirko Nišović.
Trenerski posao kasnije je obavljao i Zoran Petrović, nekadašnji državni reprezentativac. Najhold ga izdvaja kao klupskog rekordera sa 27 titula državnog prvaka u kajaku jednosedu i različitim posadama.
Mirko Nišović i put do olimpijskih medalja
Najveće međunarodne uspehe među sportistima ovog kluba ostvario je Mirko Nišović.
Rođen je 1961. godine u Zemunu. Na nagovor druga upisao se u pionirsku školu kluba „Ivo Lola Ribar – Zmaj“, gde ga je sa osnovama sporta upoznao Rama Kolenović. Dalji napredak ostvario je radeći sa Ferencom Hampomerom.
Nišović se opredelio za kanu. U domaćoj konkurenciji osvajao je titule od pionirskog do seniorskog uzrasta, dok je na međunarodnoj sceni najveće uspehe ostvario u dvokleku sa Matijom Ljubekom iz Belišća.
Prve velike međunarodne rezultate zabeležio je 1979. godine. Na juniorskom evropskom prvenstvu u Tampereu osvojio je dva druga mesta u kanuu jednokleku, na 500 i 1.000 metara. Na Mediteranskim igrama u Splitu iste godine, zajedno sa Ljubekom, osvojio je zlato u dvokleku na 500 metara.
Usledili su nastup na Olimpijskim igrama u Moskvi 1980. i medalje na svetskim prvenstvima. Njihova posada postala je jedan od najuspešnijih tandema jugoslovenskog sporta.
Vrhunac su bile Olimpijske igre u Los Anđelesu 1984. godine. Ljubek i Nišović osvojili su zlatnu medalju na 500 metara i srebrnu na 1.000 metara.
Nišović je iste godine proglašen za najboljeg sportistu Jugoslavije. Među priznanjima koja je dobio nalazi se i Sedmojulska nagrada Srbije, uručena 1987. godine.
Po završetku takmičarske karijere ostao je vezan za matični klub, u kojem je obavljao i dužnost predsednika, a radio je i u kajakaškim organizacijama Srbije i Jugoslavije.
Sećanje na prerano izgubljene članove
U istoriji zemunskih klubova zabeleženi su i tragični događaji.
Osamnaestogodišnji Josa Martinović, perspektivni junior „Ivo Lola Ribara“, utopio se 1956. godine kod Surduka, tokom prenosa Titove štafete. U njegovu čast kasnije je nazvana jedna trka na zemunskoj regati organizovanoj povodom Dana mladosti.
Godine 1978. klub je izgubio i talentovanog juniora Đorđa Čornog, koji je preminuo nakon što mu je pozlilo na treningu i pao je iz čamca.
Sećanje na njih ostalo je deo klupskog života, uz uspomene na generacije sa kojima su trenirali.
Ljudi iza klupskih uspeha
Kontinuitet rada počivao je i na ljudima koji su vodili klub, obezbeđivali sredstva i obavljali svakodnevne organizacione poslove.
Dugogodišnji sekretar Vasilije Liler brinuo je o klupskoj administraciji. U radu uprave isticali su se Oto Radnić, Ivica Martinović i Miloš Pusulić, kao i predsednici Vukota Mastilović, Milan Čučak, Draško Simić i Tomislav Janjatović.
Janjatović, zemunski lekar specijalista, bio je angažovan i u kajakaškim organizacijama i zdravstvenoj komisiji Međunarodne kajakaške federacije.
Za sportske rezultate i društveni doprinos klub je dobio brojna priznanja. Među njima su Oktobarska nagrada Beograda 1970, Orden zasluga za narod sa srebrnim zracima 1976. i Majska nagrada SOFK Srbije 1988. godine.
Sportska tradicija na obali Dunava
Uspeh zemunskog kajaka i kanua stvaran je decenijama. Počeo je radom fabričkih omladinaca i entuzijasta, nastavio se razvojem dva snažna kluba, a dosegao olimpijski vrh.
Za mnoge članove veza sa klubom trajala je i posle poslednje trke. Nekadašnji takmičari postajali su treneri, članovi uprave i učitelji novih generacija.
U toj povezanosti ljudi, klubova i Dunava nalazi se važan deo istorije zemunskog sporta.
Izvor: tekst Branka Najholda