Početkom tridesetih godina XX veka Zemun se širio van starog jezgra. Uz železničku prugu i stanicu Zemun–Novi grad nastajala je Železnička kolonija, novo stambeno naselje podignuto za zaposlene na železnici. Sa novim kućama stizale su i nove porodice, a sa njima i deca kojoj je bila potrebna škola bliže domu.
U tom delu Zemuna 1932. godine osnovana je škola „Đura Jakšić“. Iz njene tradicije razviće se današnja OŠ „Gavrilo Princip“.
Škola jednog novog predgrađa
Za razliku od najstarijih zemunskih škola, nastalih uz crkvene opštine i staro gradsko jezgro, ova škola pripadala je potpuno drugom vremenu.
Nije nastala kraj stare crkve niti iz vekovne parohijske tradicije.
Nastala je zato što se grad proširio.
Železnička kolonija bila je mlado naselje. Njeno prvobitno jezgro izgrađeno je krajem dvadesetih godina uz železničku stanicu, a činile su ga kuće namenjene zaposlenima na železnici. Kako je broj stanovnika rastao, škola je postala jedan od osnovnih uslova da naselje preraste iz privremene kolonije u pravi gradski kraj.
Tako je 1932. škola „Đura Jakšić“ postala deo jednog novog Zemuna – Zemuna koji više nije rastao samo uz Dunav, već i uz prugu, fabrike i nova stambena naselja.
Rat i novi početak
Škola je nastavila da radi i tokom tridesetih godina, ali je Drugi svetski rat potpuno promenio Zemun. Od 1941. grad se našao u novom političkom i administrativnom sistemu, a školstvo je radilo u ratnim uslovima.
Posle 1945. počela je velika reorganizacija obrazovanja.
Presudna promena dogodila se 1952. godine, kada škola dobija ime „Gavrilo Princip“.
U tom trenutku imala je svega dva odeljenja.
Taj podatak možda najbolje pokazuje koliko je tadašnja škola bila daleko od ustanove kakvu danas poznajemo. Novi grad je tek ulazio u veliku fazu razvoja, broj stanovnika je brzo rastao, a školska mreža morala je da prati tu promenu.
Dva odeljenja više nisu mogla biti dovoljna.
Krajiška 34
Godine 1954. škola ulazi u novu etapu. Odlukom zemunskih vlasti u Krajiškoj ulici broj 34 postavljeni su temelji osmogodišnje škole, na mestu na kojem se nalazi i danas.
Tada najstariji učenici još nisu bili osmaci.
Najviši razred bio je šesti.
To je važan detalj jer pokazuje kako je osmogodišnja škola doslovno nastajala pred očima jedne generacije učenika. Kako su oni napredovali iz razreda u razred, tako se oblikovala i potpuna školska struktura.
Od nekadašnje male škole u Železničkoj koloniji nastajala je velika osnovna škola Novog grada.
Škola koja je pratila urbanizaciju
Istorija OŠ „Gavrilo Princip“ ne može se odvojiti od istorije širenja Zemuna.
Tokom pedesetih i šezdesetih Novi grad više nije bio periferija sa nekoliko novih kuća. Razvijala su se industrijska postrojenja, rasla radnička naselja, gradile nove stambene zone i pristizale porodice iz različitih krajeva zemlje.
Sa svakom novom ulicom rastao je i broj dece.
Škola je zato morala da se širi zajedno sa naseljem.
Od prvobitnih nekoliko odeljenja razvila se velika osmogodišnja ustanova sa predmetnom nastavom, kabinetima i sopstvenim školskim dvorištem. Generacije dece iz Novog grada, Železničke kolonije i okolnih naselja prolazile su kroz njene učionice dok je prostor oko škole postajao sve gušći i urbaniji.
Kod nekih zemunskih škola istorija se najbolje čita kroz stare fasade.
Kod „Gavrila Principa“ čita se kroz mapu grada.
Od kolonije do grada
Godine 1932. Železnička kolonija bila je mlado naselje kojem je bila potrebna škola.
Dvadeset godina kasnije ista školska tradicija dobila je ime „Gavrilo Princip“.
Od 1954. u Krajiškoj 34 razvijala se puna osmogodišnja škola.
Tokom narednih decenija ono što je nekada bilo rub Zemuna postalo je sastavni deo velikog urbanog prostora.
Nestala je jasna granica između starog grada i nekadašnjih predgrađa.
Oko škole su nicale nove kuće i zgrade.
Dolazile su nove porodice.
A deca su svakog septembra ponovo punila iste učionice.
Zato ova škola možda nema tri veka istorije poput najstarijih zemunskih prosvetnih ustanova, ali njena priča govori o nečemu podjednako važnom – o nastanku modernog Zemuna XX veka.
O gradu koji je prestao da raste samo uz Dunav.
O gradu koji se širio uz železnicu, industriju i nova naselja.
I o školi koja je morala da raste zajedno sa njim.
Sve počinje 1932. godine, u Železničkoj koloniji, sa školom „Đura Jakšić“.
Od 1952. ona nosi ime „Gavrilo Princip“.
A od 1954., u Krajiškoj 34, postaje škola kakvu će pamtiti generacije Novog grada.
Kako se širio Zemun, tako se širila i njegova škola.